پایگاه خبری تحلیلی دلستانه:

به گزارش آفتاب نیوز،

 وقتی فرماندار شهرستان از غفلت کارشناسان شهرداری سخن می‌گوید و میراث فرهنگی از جزئیات دیگری خبر می‌دهد، سؤال اساسی پیش می‌آید؛ آیا در این میان، فقط یک غفلت ساده وجود داشت یا زنجیره‌ای از بی‌توجهی‌ها، نادیده گرفتن قوانین و احتمالاً، مسائل پشت پرده رخ داده است؟

شهرداری سبزوار، به عنوان مجری اصلی مقررات شهری و صادر کننده مجوز‌های تخریب، باید سنگر اول دفاعی از کالبد تاریخی شهر باشد؛ اما در این پرونده، شهرداری نه تنها پاسدار حقوق قانونی و فرهنگی شهروندان نبود، بلکه بر اساس آنچه اعلام شده با صدور مجوز تخریب بدون اخذ استعلام از میراث فرهنگی، نقض صریح و آشکار قوانین حفاظت از آثار را انجام داد در صورتی که قوانین مصوب، شهرداری را الزام می‌کند که پیش از هرگونه اقدام بر روی بنا‌های دارای شاخص‌های تاریخی، الزاماً با میراث فرهنگی هماهنگ کند، اما به نظر می‌رسد کارشناسان شهرداری، یا به دلیل بی‌اطلاعی فنی و عدم آشنایی با مفاهیم میراثی، یا به دلیل بی‌توجهی به تعهدات قانونی، این مرحله حیاتی را نادیده گرفتند.

تخریب بنای تاریخی تومانیان با غفلت شهرداری و تبانی مالک

فرماندار سبزوار با اشاره به حواشی اخیر پیرامون تخریب بخش باقی مانده از پادگان روس‌ها (بنای تاریخی تومانیان) در شهرستان سبزوار اظهار کرد: متأسفانه بخش عمده‌ای از این بنا پیش‌تر تخریب شده و تنها نمای ورودی آن باقی مانده بود که اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با توجه به ارزش تاریخی، در تلاش برای ثبت آن در فهرست آثار ملی بود.

حامد قربانی در گفت‌و‌گو با ایسنا افزود: بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد این اتفاق تحت عنوان جلوگیری از خسارت یا آسیب به شهروندان رخ داده است؛ به این صورت که مالک با سوء استفاده از غفلت کارشناسان شهرداری و بدون دریافت استعلام و مجوز‌های قانونی از اداره میراث فرهنگی توسط شهرداری، اقدام به اخذ مجوز تخریب کرده است.

فرماندار سبزوار با تأکید بر اینکه شهرداری مکلف بوده پیش از هرگونه اقدامی در خصوص این بنا، مکاتبات لازم را با میراث فرهنگی انجام دهد، ادامه داد: متأسفانه با صدور مجوز تخریب بدون رعایت موازین قانونی، مالک نیز بلافاصله عملیات تخریب را آغاز کرد که این عملیات در میانه راه متوقف شد؛ هرچند خسارت وارد شده به این اثر تاریخی غیرقابل جبران است.

وی بیان کرد: این اتفاق نشان می‌دهد که به نحوی تبانی در بین بوده و سوء استفاده توسط مالک یا مالکین اتفاق افتاده که موجب تخریب این بنا شده است.

قربانی تأکید کرد: موضوع در حال بررسی دقیق است و سازمان میراث فرهنگی به عنوان متولی اصلی، قطعاً از متخلفان این پرونده، اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی، به دستگاه قضایی شکایت خواهد کرد تا پاسخگوی این رفتار غیرقانونی باشند.

وی در خصوص پیگیری‌های قضایی و وضعیت فعلی این بنا گفت: دادستانی سبزوار به موضوع ورود کرده و ادامه تخریب متوقف شده است. جزئیات دقیق‌تر این پرونده و برنامه‌های حفاظتی میراث فرهنگی در این خصوص، توسط رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان اعلام خواهد شد.

فرماندار سبزوار با بیان اینکه پرونده در دست بررسی دقیق است و متخلف به دستگاه قضایی معرفی خواهد شد، پیرامون حفاظت از سایر آثار تاریخی شهرستان تصریح کرد: گرچه آثاری که در اختیار میراث فرهنگی قرار دارد به موقع مرمت می‌شود، اما بخشی از آثار تاریخی هم که متعلق به بخش خصوصی است حفظ، مرمت و نگهداری آنها به وجدان عمومی و فرهنگ مالکان بستگی دارد. با این حال، علی‌رغم تکالیف قانونی مالکان، گاهی شاهد رفتار‌هایی هستیم که منجر به تخریب آثار و جریحه‌دار شدن افکار عمومی می‌شود. در این راستا هم منتظر دریافت گزارش دستگاه‌های اجرایی هستیم تا ابعاد دقیق‌تر موضوع مشخص شود.

تخریب بنای تاریخی زیر پوشش وعده نجات‌بخشی

به گزارش ایسنا، تخریب غیرمجاز بنای تاریخی تومانیان در سبزوار، موجی از نگرانی‌ها را در خصوص صیانت از آثار واجد ارزش تاریخی در این شهرستان ایجاد کرده است. در حالی که رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سبزوار از اقدام حقوقی و پیگیری قضایی برای برخورد با متخلفان خبر داده، بر لزوم پایبندی به نقشه‌های حفاظتی ابلاغی سال ۱۴۰۳ برای پیشگیری از تکرار حوادث مشابه در یکی از قطب‌های تجارت تاریخی خراسان رضوی تأکید شده است.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سبزوار با تشریح جزئیات تخریب بنای تاریخی دوران معاصر در این شهرستان، اعلام کرد: وقتی یک ناحیه‌ای واجد ارزش اعلام می‌شود شهرداری مکلف به استعلام از میراث فرهنگی است.

مجتبی کاویان در گفت‌و‌گو با ایسنا در تشریح وضعیت این بنای تاریخی اظهار کرد: کاروانسرا مربوط به دوران معاصر بوده که توسط تومانیان یا کس دیگری ساخته شده و در سبزوار حاشیه کمربندی شمالی سبزوار واقع شده و مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

وی اظهار کرد: این بنا متعلق به دوران معاصر است و اگرچه هنوز در فهرست آثار ملی ثبت نشده بود، اما پرونده تشکیل و تلاش‌های زیادی برای ثبت آن از سوی سازمان صورت گرفته بود.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سبزوار با اشاره به ویژگی‌های معماری این بنا افزود: این بنا که احتمالاً توسط تومانیان یا فرد دیگری در آن دوران ساخته شده، در زمان اشغال ایران در سال ۱۳۲۰ مورد استفاده قوای ارتش روس قرار گرفت و پس از رفتن نیرو‌های خارجی این بنا نیز به عنوان پادگان یا ژاندارمری استفاده می‌شد.

وی بیان کرد: این بنا از لحاظ معماری، کیفیت و تناسبات بسیار منحصر‌به‌فرد بود و چنین معماری در منطقه نداشتیم و همچنان ویژگی‌های معماری اصیل را با خود حفظ کرده بود. حتی قابلیت این را داشت که سردرب اصلی در آثار ملی ثبت شود، اما به دلیل مخالفت مالک یا مالکان این اتفاق نیفتاده بود.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سبزوار تأکید کرد: مالک از اقدامات میراث فرهنگی برای ثبت ملی این اثر کاملاً اطلاع داشت و در مکاتبات اولیه به او اعلام شده بود که بنا واجد ارزش است. همچنین در نقشه ابلاغی سال ۱۴۰۳، محدوده این بنا به عنوان محدوده بافت ارزش تاریخی معرفی شده که در آن هرگونه تخریب صراحتاً ممنوع است.

وی خاطرنشان کرد: بر اساس بافت ارزش تاریخی منطقه، شهرداری مکلف بوده برای صدور هرگونه مجوز تخریب میراثی یا غیر میراثی از اداره میراث فرهنگی استعلام بگیرد که متأسفانه در این خصوص استعلامی گرفته نشده بود.

کاویان بیان کرد: شهرداری نه تنها استعلامی نگرفته است بلکه مطابق ماده ۵۵ اخطار تخریب داده و به مالک گفته که طی یک هفته باید بنا را تخریب و رفع خطر کند.

 وی افزود: در سال گذشته طی نامه‌ای خطاب به شهردار اعلام کرده بودیم که این بنا واجد ارزش و قابلیت نجات بخشی دارد، قبلاً هم طرح نجات بخشی برای یک اثر دیگری در شهرستان اجرا و موفقیت‌آمیز بود.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سبزوار درباره چگونگی اطلاع از این اتفاق گفت: در لحظه شروع تخریب، برای دفاع حقوقی از یک پرونده دیگر مربوط به تصرف یک تپه باستانی در دادگاه مشهد حضور داشتم. با وجود این شرایط، پس از اطلاع از موضوع و تماس‌های برقرار شده، بلافاصله اقدامات لازم صورت گرفت و از ادامه عملیات جلوگیری شد.

وی با تأکید بر اقدامات حقوقی و قضایی برای توقف تخریب بنا‌های تاریخی، از شناسایی و مستندسازی تمامی بنا‌های واجد ارزش در سطح شهرستان خبر داد.

کاویان در مورد پیگیری‌های این اداره برای صیانت از آثار تاریخی سبزوار اظهار کرد: به محض اطلاع از تخریب غیرمجاز بنای موسوم به تومانیان، علاوه بر تماس‌های مکرر با شهرداری، موضوع را با فرماندار و دادستان شهرستان در میان گذاشتیم و جلسات فوری جهت توقف عملیات تشکیل شد.

بر اساس آنچه اعلام شده شکایت رسمی اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سبزوار، صبح شنبه به کلانتری ارجاع می‌شود و اقدامات قانونی برای توقف کامل عملیات تخریب و جلوگیری از آسیب بیشتر به جداره باقی مانده بنا صورت گرفته است و پیگیری‌ها از طریق دادستانی به صورت مستقیم ادامه دارد و متخلفان باید نسبت به این اقدامشان پاسخگو باشند.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سبزوار با همچنین در پاسخ به سؤالی مبنی بر وجود سایر بنا‌های مشابه در شهرستان اظهار کرد: بنای تومانیان یکی از حساس‌ترین موارد بود که همچنان برای جلوگیری از تخریب کامل آن تلاش می‌کنیم. در شهرستان نمونه‌های مشابهی وجود دارند که اگرچه هنوز ثبت ملی نشده‌اند، اما واجد ارزش تاریخی هستند. ما تمامی این موارد را در نقشه ابلاغی سال ۱۴۰۳ مشخص کرده‌ایم. حتی چند سال قبل دانشجویان طی پروژه‌های پژوهشی، چندین بنای واجد ارزش اعم از داخل و خارج از بافت تاریخی را شناسایی و معرفی کرده‌اند.

کاویان با اشاره به اهمیت بافت تاریخی سبزوار در سطح استان و کشور بیان کرد: سبزوار با داشتن ۱۸ کاروانسرای برون‌شهری و درون‌شهری، یکی از برند‌های مهم در بافت کالبدی تاریخی است. علاوه بر کاروانسراها، سرا‌های تجاری متعددی نیز در این شهر وجود دارد که مربوط به دوران معاصر هستند.

وی تصریح کرد: بنای تومانیان نیز در واقع یک تجارت‌خانه بوده که معاملات در آن انجام می‌شده و بعد‌ها به عنوان پادگان و ژاندارمری مورد استفاده قرار گرفت. سرا‌های مشهور بسیاری مانند سرا‌های حاج‌زمان، واسیعی، معمارزاده و سایر موارد مشابه، همگی نمونه‌های بارز از تجارت‌خانه‌های خراسان رضوی هستند که اهمیت این شهر را در شبکه تجارت تاریخی ایران نشان می‌دهند.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سبزوار با بیان اینکه این شهرستان تجارت‌خانه خراسان رضوی بوده است، خاطرنشان کرد: از سال ۱۳۹۳ تاکنون فرآیند مستندسازی و تبدیل نقشه‌های آثار تاریخی شهرستان به نقشه‌های دقیق در دستور کار قرار دارد تا بتوانیم با بهره‌گیری از ابزار‌های قانونی و نقشه‌های ابلاغی، از تکرار چنین حوادثی در بافت‌های واجد ارزش جلوگیری کنیم.

پاسخ شهرداری سبزوار به تخریب پادگان روس‌ها

شهردار سبزوار نیز پیرو تخریب ملکی واقع در خیابان اسدآبادی سبزوار گفت: مستند به ماده ۳ قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور، مصوب یکم اردیبهشت ۱۳۶۷ مجلس شورای اسلامی، وظایف سازمانی در خصوص میراث فرهنگی در زمینه‌های پژوهش، نظارت، حفظ و احیا و معرفی آثار، به صراحت در ردیف‌های ۱، ۲، ۳، ۶، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۶، ۱۷ و ۲۰ ماده ۳ اساسنامه مذکور درج و برعهده سازمان میراث فرهنگی قرار گرفته است.

میثم حسین‌آبادی بیان کرد: با توجه به این موضوع، چنانچه ملک مذکور اثر تاریخی محسوب می‌شود، این پرسش مطرح است که چرا طی چندین دهه از سوی میراث فرهنگی به ثبت آثار تاریخی نرسیده است.

وی خاطرنشان کرد: از آنجا که مستند به بند ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، اصلاحی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷، رفع خطر از بنا‌ها و دیوار‌های شکسته و خطرناک واقع در معابر عمومی و موارد مشابه برعهده شهرداری‌هاست، اهالی منطقه طی مرقومه‌ای موضوع را به شهرداری اعلام کردند.

شهردار سبزوار بیان کرد: در پیگیری موضوع از سوی یک شخص حقیقی، شهرداری منطقه نیز طی نامه شماره ۲.۰۲.۵۰۶۷۳ مورخ ۱۴۰۳/۰۸/۲۶، از ریاست اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سبزوار استعلام به عمل آورد.

وی در ادامه گفت: در پاسخ، اداره میراث فرهنگی طی نامه شماره ۴۰۳.۳۰۲.۳۱۲ به صراحت اعلام کرد که ملک با کد نوسازی ۲.۲.۵۲.۷۳ واقع در خیابان اسدآبادی، در محدوده بافت تاریخی شهر سبزوار قرار ندارد و صرفاً در خصوص سردر ملک اعلام شده است که دارای رده حفاظتی است. همچنین به جز حفظ و عدم تخریب سردر تاریخی موصوف، ضابطه حفاظتی دیگری برای ساخت‌وساز در این ملک اعلام نشده و سایر اقدامات تابع ضوابط و مقررات شهرداری است.

حسین‌آبادی افزود: شهرداری منطقه، با عنایت به وظایف قانونی خود وفق ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، پس از انجام استعلام از میراث فرهنگی و طی مراحل قانونی، با توجه به اینکه ملک در محدوده تاریخی قرار ندارد و رفع خطر از دیوار‌های ناایمن بلامانع اعلام شده بود، صرفاً در خصوص دیوار‌های سمت جنوب و شرق ملک، اخطاریه‌ای به شماره ۰۵.۲.۰۲.۲۲۸۲۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۴ برای مالک ملک با کد نوسازی ۲.۲.۵۲.۷۳ صادر کرد.

وی تأکید کرد: شهرداری منطقه هیچ‌گونه دستوری مبنی بر تخریب سردر ملک که دارای رده حفاظتی بوده و در ضلع غربی زمین قرار دارد، صادر نکرده است. با وجود این، مالک خارج از موضوع اخطاریه قانونی صادر شده، اقدام به تخریب بخش غربی ملک و سردر آن کرده است. واحد اجراییات شهرداری نیز به محض اطلاع از این اقدام، بلافاصله در محل حاضر شده و نسبت به اعمال قانون اقدام کرده است.

شهردار سبزوار ادامه داد: با عنایت به وظایف تصریح شده در قوانین مربوط به میراث فرهنگی و با توجه به اینکه پژوهش، نظارت، حفظ و احیای این‌گونه موارد در چارچوب وظایف قانونی میراث فرهنگی قرار دارد، تأکید می‌کنیم که وظایف قانونی خود را در خصوص رفع خطر از بنا‌ها و دیوار‌های ناایمن انجام داده‌ایم.

وی تأکید کرد: چنانچه مالک یا هر یک از دستگاه‌های متولی، نسبت به وظایف قانونی و سازمانی خود که در قوانین مربوطه تصریح شده است، اقدام نکرده باشند، باید در برابر افکار عمومی و مراجع نظارتی پاسخگو باشند و از تشویش اذهان عمومی و محول کردن وظایف قانونی خود به سایر دستگاه‌ها جداً پرهیز کنند.

سبزوار، شهری با بافت تاریخی منحصر‌به‌فرد که با بنا‌هایی مانند تومانیان و دیگر سرا‌ها و کاروانسرا‌ها هویت خود را حفظ می‌کرد، اکنون شاهد تخریب یکی از نماد‌های مهم دوران معاصر و اشغال روس‌ها است. این تخریب، فقط از بین بردن چند دیوار و سقف نیست، بلکه قطع زنجیره‌ای از حافظه تاریخی و هویتی شهر است.

هر فرد یا اداره‌ای که در این خصوص قصوری داشته نمی‌تواند خود را مظلوم نشان دهد یا کار را صرفاً به غفلت تقلیل دهد. بی‌توجهی به میراث فرهنگی، جرمی علیه تاریخ و هویت مشترک شهروندان است و تمامی متولیان باید در اولویت برنامه‌های خود، حفاظت از این سرمایه‌ها را قرار دهد. آنهایی هم غفلت کرده‌اند باید در مراجع قضایی پاسخگو باشند.